بسمه تعالی

مقدمه

ظهر روز تاسوعا خبر حرکت شمرابن ذوالجوشن به سوی کربلا در کوفه پخش می شود و به زودی این خبر به گوش شیعیان و دوستداران امیرالمومنین (ع) می رسد . شیعیان که از قساوت قلب و تندخوئی های شمر مطلع بودند با وحشت و استیصال هر لحظه منتظر خبر جدید و پاسخ این سؤال بودند .

آیا با ورود شمر به کربلا جنگ آغاز می شود ؟؟؟

غروب روز تاسوعا تعداد سواران نظامی ابن زیاد در شهر کوفه اضافه می شود و هر از گاهی تعدادی سوار نظامی در منطقه شیعه نشین کوفه تردد می کنند و سپس در تاریکی شب گم می شوند .

جوانان شیعی نگران از وضع پیش آمده با عبور از سایه روشن های کوچه های کوفه خبری جدید را به سایر مؤمنین می رسانند و آخرین خبر این بود که :

عمر سعد با تقاضای امام (ع) مبنی بر دادن یک شب مهلت برای راز و نیاز با خداوند موافقت نموده است …

نیمه های شب جوانان شیعه به خانه بزرگان طایفه و قبیله خود رفته وآنجا را پایگاه (پاتکیه )قرار دادند و سپس در دسته های چند نفری به درب منازل شیعیان کوفه رفته و ضمن ارائه آخرین اخبار کوفه و کربلا ، مظلومیت امام حسین (ع) را نجوا کرده و اشک می ریختند و از طرف دیگر خانواده های شیعی که در پشت درهای منازل خود منتظر خبر جدید بودند با شنیدن مظلومیت و تنهایی امام حسین (ع) جوانان خود را تشویق و تجهیز کرده و برای یاری امام(ع) راهی  پایگاه ( تکیه ها) می کردند تا ساماندهی شده و به لشگر امام بپیوندند و آنانی که مردی در خانه نداشتند ، با کمک مالی و غذایی نهضت را یاری می کردند.

بدینگونه شب عاشورا لشگر عظیمی برای یاری امام حسین (ع) آماده می شود . مقارن اذان صبح هریک از تکیه ها نیروها و سپاه خود را منظم کرده و در یک اقدام هماهنگ لشگریان آماده خود از پا تکیه ها به سوی دارالعماره ابن زیاد حرکت داده و با محاصره و تسخیر آن ، قبل از طلوع آفتاب اولین پیروزی را بدست آورند سپس سپاهیان با علم های افراشته به سوی دشت کربلا حرکت کرده و در بین راه با توقف کوتاهی در مزار کوفه گوئی پیمان پدران خود را با امیر المؤمنین علی (ع) تجدید کرده و سپس از کوفه به مقصد کربلا خارج می شوند تا قبل از تیراندازی عمر سعد به خیمه گاه امام حسین (ع) در صفوف لشگریان امام جای گیرند….

و چنین است اهالی با فرهنگ جغتای آرزوی حضور خود در یاری رساندن به امام حسین (ع) را به صورت نمادین و در رسمی  منحصر به فرد به منصه اجرا گذاشته اند.

. . . و از نیمه های شب عاشورا مراسم علم گردانی از تکایای محلات شهر شروع می شود و جوانان هر تکیه در دسته جات ۱۵ الی ۲۰ نفری با نوحه سرایی و حسین حسین گویان به درب منازل عزاداران رفته و با ذکر دعا و قرائت فاتحه ، نذری و هدایای نقدی و غذایی (نان فطیر روغنی) را برای تامین هزینه برگزاری مراسم روضه خوانی ها دریافت می نمایند و بعضا با چای و شیر پذیرایی می شوند . با گذشت حدود ۲ ساعت و عبور از کوچه پس کوچه های بافت قدیم شهر ، هر دسته به پا تکیه محله خود برگشته و پس از اذان صبح و برگزاری نماز این بار دسته جات با علم های بزرگ که نشانگر لشگر عزاداران است از تکیه ها خارج شده و در چهارراه بخشداری (درب ورودی ارگ حکومتی سابق) متمرکز می شوند . عزاداران با نوحه سرائی چندین بار دور ارگ حکومتی ( نارین قلعه ) را که در افواه اهالی به نارنج قلعه معروف است طی می کنند. تعداد دور زدن با توجه به موقعیت فصل ها متفاوت است و هدف آن تجمع عزاداران سایر تکیه بوده تا در مراسم واویلا هماهنگ شوند (نقل است در کذشته عزادران با توقف در جلوی درب دیوانخانه و نوحه سرایی آزادی زندانیان بی گناه را از حاکم وقت می خواستند)

سرانجام با رسیدن کلیه عزاداران تکایای شهر مراسم واویلا با نوحه : واویلا صد واویلا صد واویلا شروع می شود و عزاداران با قدم های سریع از بافت قدیمی شهر خارج شده ابتدا به مزار شهدا رفته و با قرائت فاتحه و خواندن مرثیه و نوای نوحه (نکن ای صبح طلوع) همچنان با سرعت وبا ذکرنوحه واویلا به سوی ضلع غربی قلعه رفته و از شهر خارج می شوند و از طریق مسیل ، ضلع غربی شهر را دور زده و از طریق خیابان کشاورز وارد شهر می شوند و هرگروه به تکیه محله خود می روند . ورود عزاداران به تکیه ها همراه با چاووشی و ذکر صلوات انجام می گیرد و عطرو دود اسپند خوشامدگوی آنان می باشد .

مراسم علم گردانی و “واویلا”ی جغتای در سطح کشور مشابه ندارد ولی تاکنون اقدامی برای ثبت این رسم کهن صورت نگرفته است.

(مراسم شب عاشورا در جغتای با اندکی تلخیص )

مراسم علم گردانی

مراسم حلیم پزان

مراسم واویلا

(نویسنده: اکبر رحیم جغتائی)

عکس: برگرفته از سایت جغتای سلام