انتخابات هر چند به سبک متداول، یک پدیده غربی به شماره می رود ولی در گذشته تاریخ، تحت عنوان بیعت مردم با حاکم مطرح بوده است.

البته محتوای بیعت، امری فراتر از رای بوده است به گونه ای که فرد بیعت کننده متعهد می شده که از حاکم اطاعت بی چون و چرا کرده و معصیت و مخالفت او را جایز نشمارد.

به هر حال در مقوله انتخابات و تبلیغات انتخاباتی باید اصولی را مراعات کرد که این اصول بر امیال و خواسته های شخصی و جناحی حاکم بوده و نباید به فراموشی سپرده شود. ما در این مقاله به صورت گذرا به اصول حاکم بر تبلیغات انتخاباتی با توجه به معیارهای دینی اشاره می کنیم.

۱- اصل صداقت

دروغ در اسلام بسیار مورد نکوهش قرار گرفته تا جایی که در روایت از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله رسیده است که فرمودند: المؤمن اذا کذب من غیر عذر لعنه سبعون الف ملک و خرج من قلبه نتن حتی یبلغ العرش …; «مؤمن موقعی که بدون عذر شرعی دروغ می گوید، ۷۰ هزار فرشته او را لعنت می کنند و بوی تعفنی از قلب او خارج می شود تا به عرش می رسد.» ^(۱) همچنین دروغ آثار منفی بی شماری در جامعه به جای می گذارد (از سلب اعتماد عمومی گرفته تا خرد شدن شخصیت گوینده) بنابراین باید مساله راست گوئی در تبلیغات انتخاباتی، مورد توجه همه عزیزان قرار گیرد.

البته لازم نیست که انسان هر حرف راستی را بگوید ولی لازم است آنچه را که می گوید راست بگوید تا مردم براساس صدق و صفا طبق اظهارات کاندیداهای محترم تصمیم بگیرند.

۲- اصل حرمت شخصیت ها

از آنجا که شخصیت های اجتماعی اعم از حوزوی و دانشگاهی، سرمایه های ملت محسوب می شوند و منابع عظیمی از بیت المال صرف شده تا این سرمایه ها بدست آمده اند، حفظ حرمت آن ها از واجبات اجتماعی است.

متاسفانه در دوره های قبلی انتخابات به رسم متداول در غرب، هتک حرمت شخصیت ها از طرف افراد گوناگون به وفور مشاهده گردید، در حالی که شکستن حرمت آن ها گاه از شکستن حرمت کعبه گناهش زیادتر است زیرا امام صادق علیه السلام فرموده است: المؤمن اعظم حرمه من الکعبه; ^(۲) «مؤمن احترامش از احترام کعبه زیادتر است.» لذا در تبلیغات انتخاباتی هرچند نقادی اندیشه ها امری ضروری است تا در نقض و ابرام مطالب و مشخص شدن نقاط ضعف و قوت دیدگاه ها، مردم با بصیرت و آگاهی بیشتر، آن اندیشه ای را که صحیح تر تشخیص می دهند تایید نمایند، ولی از ذکر نام صاحبان اندیشه باید خودداری شود زیرا این کار موجب موضعگیری های شخصی گردیده و چه بسا هتاکی ها را به دنبال دارد و در این میان واقعیات مخفی می ماند.

بنابراین حفظ حرمت اشخاص در تبلیغات انتخاباتی از اصول مسلمی است که باید مورد توجه همگان قرار گیرد.

۳- اصل امیدزایی و نشاط آفرینی

بر اساس روایات، یاس از جنود شیطان است و موجب رکود و دل مردگی می گردد در حالی که امید و نشاط و حرکت از رحمان است. ^(۳) در تبلیغات انتخاباتی باید از گفتن کلماتی که موجب یاس و ناامیدی ملت می شود به شدت پرهیز کرده و با ارائه راهکارهای عملی جهت حل مشکلات اجتماعی، روح امید و نشاط و حرکت به سوی حل مشکلات را در ملت دمید. بنابراین مایوس کننده نبودن تبلیغات انتخاباتی از اصولی است که باید مورد توجه همه عزیزان قرار گیرد.

۴- زیر سؤال نبردن کارهای خوب و مثبت

در روایت است من لم یشکر المنعم من المخلوقین لم یشکرالله عزوجل; «کسی که از افراد نیکوکار تشکر نکند شکرگذاری خداوند را نکرده است.» ^(۴)

بنابراین کارهای خوب و مثبت و انجام دهندگان آن ها باید مورد قدردانی قرار گیرند. قانون عدل و انصاف هم اقتضا می کند که انسان کارها و جنبه های مثبت افراد و گروه ها را مورد نظر داشته باشد.

خداوند تبارک و تعالی می فرماید: «ولا یجرمنکم شنئان قوم علی ان لاتعدلوا اعدلوا هو اقرب للتقوی » ; «دشمنی با گروهی، شما را به بی عدالتی نکشاند، عدالت را پیشه کنید که آن به تقوی و پرهیزکاری نزدیک تر است.» ^(۵)

بنابراین در تبلیغات انتخاباتی باید مراقب بود کارهای خوب و ارزشمندی که دیگران انجام داده اند زیر سؤال نرود و حق آن ها در این زمینه ضایع نگردد.

۵- همراه بودن شعارها با ذکر اهداف و راهکارهای عملی

بی شک طرح هر شعاری از طرف کاندیداها براساس اهدافی است که ذکر اهداف و راه های عملی رسیدن به آن ها، در روشنگری و شفاف شدن مواضع کاندیداها بسیار مؤثر است.

بدیهی است ذکر شعار بدون هدف و راهکارهای عملی چه بسا جنبه فریب کاری به خود گرفته و تا مرز خیانت به پیش می رود و معلوم است که مکر و خدعه و خیانت از صفات غیرمؤمنین است و تبلیغات انتخاباتی در یک جامعه اسلامی باید از این مسائل به دور باشد.

منابع:

۱) سفینه البحار، ج ۲، ص ۴۷۴، ماده کذب.

۲) بحارالانوار، ج ۶۷، ص ۷۱، ح ۳۵٫

۳) مستفاد از روایت عقل و جهل اصول کافی، ج ۱، ص ۲۳، ح ۱۴٫

۴) بحارالانوار، ج ۷۱، ص ۴۴، ح ۴۷٫

۵) مائده/ ۸٫

“روابط عمومی شهرداری جغتای”