در سال ۵۸۸ هجری قمری هنگامی که سلطان تکش خوارزمشاه با لشگریان خود در تعقیب آخرین پادشاه سلجوقی عازم ری بود در مسیر راه در قریه آزادوار که آن زمان کرسی نشین ولایت جوین بود اتراق می نمایند .
خواجه منتجب الدین بدیع کاتب جوینی آزادواری که دبیر و صاحب دیوان انشاء و رسائل سلطان سنجر بود ، دائی خود خواجه بهاءالدین محمدابن علی را که در زمان خود از ادیبان و دانشوران بشمار می رفت به خدمت سلطان معرفی می نماید.
خواجه بهاءالدین مدتی در مصدر امور دیوانی و مالیه قرار می گیرد و در زمان حکومت اوکتای قاآن و امیرارغون حکومت آذربایجان و گرجستان و روم را عهده دار می شود .
فرزندان خواجه بهاء الدین به نام های خواجه شمس الدین و عطاملک در دربار مغول رشد نمودند لذا خواجه شمس الدین در سال ۶۶۱ به وزارت هولاگو و سپس آباقاخان از ایلخانان مغول می رسد و معروف به صاحب دیوان می گردد .
خواجه شمس الدین صاحب دیوان فردی دانشمند – ادیب – شاعر و سیاستمدار و از بزرگان تاریخ ایران به شمار می آید که از حیث تدبیر و کاردانی و رعیت پروری و دانش گستری مقامی همتراز با خواجه نظام الملک طوسی دارد .
خواجه شمس الدین دارای ۵ فرزند پسر بود که شرف الدین هارون داماد خلیفه المستعصم بالله واز ادیبان و دانشمندان زمان خود بود که بر اثر سعایت مغرضین سرانجام خود و فرزندانش به دست امیر ارغون به قتل رسیدند.
خواجه علاء‌الدین عطاملک جوینی آزادواری از والاترین مورخان دوره مغول بوده وی براثر دانش فراوان و بینش درست در سلک خواص امیر ارغون درآمد و حدود ۲۴ سال حکومت بغداد – عراق و روم و خورستان را بر عهده داشت و تاریخ جهانگشای جوینی را در ۳ جلد تدوین نمود که مستند ترین تاریخ دوران مغول می باشد .
این دو برادر در طول عمر با برکت خود بانی خدمات فراوانی بوده اند و در زمینه عمران و آبادانی سرزمین تحت اختیار خود تلاش و کوشش زیادی داشته اند .
از جمله خدمات آن ها در منطقه جغتای احداث قنات صاحب آباد (معروف به چشمه) توسط خواجه شمس الدین صاحب دیوان بوده که اکنون مظهر و سرچشمه آن در انتهای خیابان کشاورز غربی جاری است وهمچنین قنات ملک آباد نیز از یادگاری های عمرانی خواجه عطاملک صاحب تاریخ جهانگشا است که با فاصله کمی در جنوب شهر جغتای جاری است و بخش عظیمی از باغستان های جغتای را مشروب می نماید . به شهادت مالکین و معمرین این دو قنات از نظر فنی و مهندسی چنان ساخته شده اند که تا کنون نیازی به تنقیح ولایروبی اساسی نداشته است .
– واحد مطالعات شهری شهرداری جغتای
